Alan adı ve yol
Bir adresin iki parçası vardır: alan adı (sitenin kimliği) ve yol (site içindeki sayfa). Posta adresine benzetirsek alan adı sokak, yol kapı numarasıdır. Tanıdık bir kelimenin yolda geçmesi (örneğin bir marka adının sayfa adında bulunması) sitenin o markaya ait olduğunu göstermez; aidiyeti yalnızca alan adı gösterir.
Söylemediği şey: alan adı sahibinin dürüst olduğu. Alan adı yalnızca kimin kayıt yaptırdığını söyler, niyetini değil.
Kilit simgesi (HTTPS)
Kilit, tarayıcınızla site arasındaki bağlantının şifreli olduğunu gösterir: yolda kimse okuyamaz. Mektubun zarflı gönderildiğini bilirsiniz; ama zarfın içindekinin doğru olduğunu ya da göndereni tanıdığınızı bilmezsiniz. Kimlik avı sayfalarının büyük bölümü de kilitlidir; şifreleme ücretsiz ve otomatiktir.
Söylemediği şey: sayfanın güvenilir olduğu. Kilit yoksa veri girmeyin; kilit varsa yine de kimin sayfası olduğuna bakın.
Kimlik avı
Kimlik avı, güvendiğiniz bir kurum ya da kişi gibi görünerek parola, kod ya da ödeme bilgisi almaya çalışan her girişimdir. E-posta, mesaj, arama ya da birebir kopyalanmış bir sayfa olabilir. Ortak özelliği aceledir: "hemen", "son gün", "hesabınız askıya alınacak".
Söylemediği şey: beceriksizlik. Yazım hatalı eski örneklerin aksine, bugünkü kimlik avı sayfaları kusursuz görünür; görünüşe değil adrese ve isteğe bakılır.
İki adımlı doğrulama
Parolanın yanına eklenen ikinci kilit: telefonunuza gelen kod, bir doğrulama uygulaması ya da fiziksel bir anahtar. Parolanız sızsa bile ikinci adım olmadan hesaba girilemez. Doğrulama uygulaması ve fiziksel anahtar, SMS'ten daha dayanıklıdır.
Söylemediği şey: her hizmette her yöntemin bulunduğu. Bir yazıda bu terimin geçmesi, belirli bir sitede bu özelliğin açılabildiği anlamına gelmez.
Kanonik sayfa ve hafif sürüm
Aynı yazının birden fazla adresi olabilir: normal sürüm ve hafif (AMP) sürüm gibi. Kanonik sayfa, arama motorlarına "asıl olan bu" diye gösterilen adrestir. Teknik bir eşleştirmedir; okuyucuya kalite ya da doğruluk hakkında bir şey söylemez.
Söylemediği şey: hafif sürümün farklı bilgi taşıyabileceği. İki sürümün içeriği aynı olmalıdır; değilse sayfa değil, yayıncı sorgulanır.
Çerez ve yerel depolama
Çerez, sitenin tarayıcınıza bıraktığı küçük bir nottur ve her istekte sunucuya geri gider; oturumunuzu açık tutmak gibi işlere yarar. Yerel depolama ise yalnızca tarayıcınızda kalan bir çekmecedir; sunucuya kendiliğinden gönderilmez. Bu yayındaki okuma listesi o çekmecede durur.
Söylemediği şey: kalıcılık. Tarayıcı verilerini temizlediğinizde ikisi de silinir; başka cihazda görünmezler.
Birincil ve ikincil kaynak
Birincil kaynak, bilginin ilk yayımlandığı yerdir: kurumun kendi açıklaması, belgenin kendisi, teknolojinin resmî dokümantasyonu. İkincil kaynak bunu aktaran, özetleyen ya da yorumlayan metindir. İkincil kaynak okumayı kolaylaştırır; ama bir iddiayı doğrulamak için birincil olana gidilir.
Söylemediği şey: birincil kaynağın her zaman doğru olduğu. Birincil kaynak da yanlış olabilir; ama en azından kimin söylediğini bilirsiniz.
Dayanaklar ve ileri okuma
Bu yazı genel dijital okuryazarlık bilgisi verir. Herhangi bir şirketin kimliği, hizmeti ya da güvenilirliği hakkında olumlu veya olumsuz bir hüküm içermez.